1. Wprowadzenie i uzasadnienie badania

Transformacja energetyczna oraz poprawa jakości powietrza stanowią jedne z kluczowych wyzwań społeczno-gospodarczych w Polsce. W kontekście rosnących kosztów energii oraz presji regulacyjnej związanej z polityką klimatyczną Unii Europejskiej, szczególnego znaczenia nabiera rola gospodarstw domowych jako aktywnych uczestników rynku energii.

Rozwój odnawialnych źródeł energii (OZE), wzrost znaczenia efektywności energetycznej oraz inicjatyw takich jak spółdzielnie energetyczne wymagają pogłębionej diagnozy poziomu świadomości społecznej, barier inwestycyjnych oraz realnego potencjału wdrożeniowego.

Badanie realizowane przez Instytut Badań Systemów Energetycznych i Środowiskowych wpisuje się w aktualne działania instytucjonalne prowadzone m.in. przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, w szczególności w zakresie poprawy jakości powietrza i rozwoju systemów monitoringu środowiskowego.

2. Cel główny i cele szczegółowe

Cel główny

Celem głównym badania jest kompleksowa analiza efektywności energetycznej gospodarstw domowych oraz identyfikacja potencjału i uwarunkowań rozwoju lokalnych systemów energetycznych w Polsce.

Cele szczegółowe

1. Ocena stanu technicznego i energetycznego budynków mieszkalnych.
2. Analiza struktury źródeł energii i kierunków zmian kosztów energii.
3. Identyfikacja poziomu wykorzystania odnawialnych źródeł energii w gospodarstwach domowych.
4. Określenie skłonności do inwestycji w technologie energetyczne (OZE i efektywność energetyczna).
5. Identyfikacja głównych barier inwestycyjnych.
6. Ocena percepcji jakości powietrza w miejscu zamieszkania.
7. Analiza poziomu świadomości energetycznej społeczeństwa, w tym znajomości koncepcji spółdzielni energetycznych.
8. Określenie potencjału rozwoju lokalnych inicjatyw energetycznych.

3. Pytania badawcze

1. Jaki jest aktualny poziom efektywności energetycznej gospodarstw domowych w Polsce?
2. Jakie źródła energii dominują w badanych gospodarstwach i jak zmieniają się koszty ich użytkowania?
3. W jakim stopniu gospodarstwa domowe wykorzystują odnawialne źródła energii?
4. Jakie czynniki determinują gotowość do inwestycji w rozwiązania energetyczne?
5. Jakie bariery ograniczają rozwój inwestycji w OZE i efektywność energetyczną?
6. Jak respondenci oceniają jakość powietrza i czy wpływa ona na decyzje inwestycyjne?
7. Jaki jest poziom świadomości społecznej dotyczącej transformacji energetycznej?

4. Hipotezy badawcze

H1: Gospodarstwa domowe o wyższym poziomie modernizacji energetycznej częściej wykorzystują odnawialne źródła energii.

H2: Wzrost kosztów energii istotnie zwiększa skłonność gospodarstw domowych do inwestycji w OZE.

H3: Główną barierą inwestycji w rozwiązania energetyczne jest wysoki koszt początkowy inwestycji.

H4: Poziom świadomości energetycznej jest dodatnio skorelowany z gotowością do udziału w lokalnych inicjatywach energetycznych.

H5: Negatywna ocena jakości powietrza zwiększa prawdopodobieństwo podejmowania działań proekologicznych przez gospodarstwa domowe.

H6: Gospodarstwa domowe korzystające z tradycyjnych źródeł energii (np. węgiel) wykazują niższą skłonność do inwestycji w OZE niż gospodarstwa korzystające z nowoczesnych systemów grzewczych.

5. Metodologia badania

5.1. Podejście badawcze

Badanie ma charakter ilościowy i przekrojowy (cross-sectional study). Zastosowano metodę sondażu diagnostycznego z wykorzystaniem ustrukturyzowanego kwestionariusza ankiety.

5.2. Narzędzie badawcze

Podstawowym narzędziem badawczym jest autorski kwestionariusz ankiety obejmujący pięć głównych obszarów:

• charakterystykę budynku,
• zużycie energii i koszty,
• potencjalne inwestycje energetyczne,
• środowisko i infrastrukturę,
• świadomość energetyczną.

Kwestionariusz został zaprojektowany w sposób umożliwiający analizę zależności pomiędzy zmiennymi technicznymi, ekonomicznymi i społecznymi .

5.3. Dobór próby

• Próba badawcza: gospodarstwa domowe w Polsce
• Metoda doboru: dobór celowy z elementami doboru kwotowego (zróżnicowanie typów budynków i lokalizacji)
• Planowana liczebność próby: zależna od realizacji terenowej (rekomendowane minimum: n ≥ 100)

5.4. Technika zbierania danych

Dane zbierane są metodą bezpośrednią (face-to-face) przez przeszkolonych ankieterów w okresie od końca marca do końca czerwca 2026 roku.

5.5. Metody analizy danych

Analiza danych obejmować będzie:

• statystykę opisową (średnie, mediany, rozkłady),
• analizę korelacji (np. współczynnik Pearsona/Spearmana),
• analizę zależności (testy chi-kwadrat),
• analizę regresji (w celu identyfikacji czynników wpływających na decyzje inwestycyjne),
• segmentację respondentów (np. według poziomu świadomości energetycznej).

6. Źródła danych i kontekst analityczny

Interpretacja wyników badania zostanie uzupełniona o analizę danych wtórnych (desk research), w tym:

• materiały instytucjonalne dotyczące jakości powietrza i polityki środowiskowej,
• dane publikowane przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej,
• systemy monitoringu środowiska rozwijane przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (np. portal „Jakość Powietrza”),
• informacje dotyczące finansowania inwestycji ze środków europejskich.

7. Ograniczenia badania

• brak pełnej reprezentatywności próby (dobór niereprezentatywny),
• subiektywny charakter części odpowiedzi (np. ocena jakości powietrza),
• ograniczenia czasowe realizacji badania,
• możliwy wpływ sezonowości (okres wiosenno-letni).

8. Rezultaty i znaczenie badania

Efektem badania będzie raport naukowo-analityczny zawierający:

• diagnozę stanu efektywności energetycznej gospodarstw domowych,
• identyfikację kluczowych barier i determinant inwestycji,
• analizę potencjału rozwoju lokalnych systemów energetycznych,
• rekomendacje dla administracji publicznej i sektora energetycznego.

Wyniki badania mogą stanowić podstawę do projektowania polityk publicznych, programów wsparcia oraz działań edukacyjnych w zakresie transformacji energetycznej i poprawy jakości powietrza.